संजालिक स्वतन्त्रता

                                 संजालिक स्वतन्त्रता

                                  

समाज परिवर्तनशील छ, ठिक हाम्रो हिजो र आज जस्तो, भिन्न | हिजो सामाजिक संजालमा जोडिनुको अर्थ मित्र संजाल, भलाकुसारी अनि तस्बिरमा सिमित थियो, अभिव्यक्तिको स्वतन्त्रताको भार यसमा आज यस्को यथार्थता हो | म आफैपनि फेसबुकमा जोडिदा साथी र तिनका गतिबिधि प्राथमिकतामा थिए, ४/५ बर्ष अघिको मात्र कुरा हो यसरी सामाजिक संजालमा आबद्ध रहनुको कारण यहि थियो बहुसंकिया फसेबूक युजरमा| 

विकशित मुलुकमा सुरुवाती दिनहरुमै प्रयोगमा अहिसकेको थियो, सामाजिक संजाल अभिव्यक्ति, जेहोस ढिलैभएपनि हाम्रामा आएको छ जुन सकारात्मक छ| कति सजिलो छ, पहुचपूर्ण पनि फ्याट्ट विचार राख्यो र छिन्भरमै टिकाटिप्पणी सुरु| गज्जब हो यो प्रबिधि चिज बिना बिशेष तयारी असख्य पाठकबीच लेखकलाई पढीन्छ| कहिले हासो त कहिले गम्भीर बहशपनि चलेकै छ|

अचेल नेपाली फसेबूक प्रयोगकर्तामा राजनैतिक टिपणी र आलोचनाको प्रतिस्पर्दै चलेको छ, चेतनाका हिसाबले यो विकशित समाजको परिसूचक हो भने कडा तथा नैतिक शाब्दिक आलोचना विभाजित समाजको मल पनि | हरेक राजनीतिक बिकाशक्रम बोकेको समाचार थोरै प्रसंशाका बीच आलोचनाको भागेदार बन्ने गरेको छ, धेरै पक्ष्मा राम्रो पनि हो हाम्रो जस्तो सस्काररहित नेत्रित्वोका लागि तर प्रतिक्रियामा छानिएका शब्द र दरो समर्थनमा उभिएका प्रयोगकर्ता बिचको शाब्दिक लडाई र शब्द चयन आपतिका बिषय हुन्| अरुलाई तल्हो र मनपरेकालाई माथ्लो पर्न हामी कति पनि पछि पर्दैनौ र विचार गर्दैनौकि मैले लेखेका हरेक टिपणी र प्रतिक्रियाले समाजलाई समाधान भन्दापनि जटिलता र विभाजित बाटोमा लादैछ| 


व्यक्ति अभिव्यक्तिकोलागि स्वतन्त्र छ र सामाजिक परिवर्तनकालागि उतिनै जिम्मेवार र जवाफदेही पनि| तपाईको समाज तपाई र तपाईजस्तै अरुबाट बन्ने हो अरु त सब दितीय पक्ष हुन| राजनीति हाम्रो रुचीमा पर्न थालिसकेको छ, धेरै जशोमा| कुनै कामपेशा होश या नाही राजिनिती त छदैछ, हुने हो राजनैतिक हनुमान, जलाउने हो बिपक्ष्को लंका| स्मरण रहोस यिनै सामाजिक शब्दले कतिपय पश्चिम मुलुकहरुमा आन्दोलनको थालनी अथवा मलजलमा पनि सहयोग पुर्याएको उदहारण थुप्रै छन् जुन क्रम बढ्दो र थोरै आलोचनाका बीच धेरै प्रसंसनिय पनि छ |

“when you are not attached to praise or criticism an interesting freedom is yours”, मतलब – जब तपाई कुनै प्रसंशा वा आलोचना प्रति लगाब राखनुहुन्न चाखलाग्दो स्वतन्त्रता तपाईकै हुनेछ| अचम्मके छ भने हाम्रो राजनैतिक नेत्रित्वोको असफलताको आलोचनामा मित्र राष्ट्र पनि त्यति नै परे, बिशेष दक्षिण छिमेक| मानौ या नमानौ बिस्वको लगभग १७ % कुलजनसंख्या भएको भारतप्रति हाम्रो जुन सस्कृति, धार्मिक र क्षेत्रिय सम्बन्द छ त्यो अरु मित्र राष्ट्रसंग छैन| हस्तक्ष्ँेप हुनुमा पनि हुनादिनुमा भर पर्छ, कुन बिषय र कति हदसम्म जसको हेक्कासम्म हाम्रा दललाई छैन| 


भारत आफैमा बिस्व हो, असख्य धर्म, जात, भाषा, कला र सस्कृतिको| लगभग शतप्रतिसत शिक्षित यहाँ एक राज्यमा छ भने लज्जास्पद मानब बिकाश सूचकपनि यहाँकै राज्यमा छ| सामाजिक संरचना र बिचार यी दुई राज्य बिचका धुर्बिया कारण हुन्| हामी बिहारी नजरबाट वा बिहारमा उभिएर जुन भारत देख्छौ र बुझछौ त्यो दक्षिण भारतीय केरलाबाट भिन्न देखिन्छ, सभ्य, शिक्षित् र मर्यादित| मल्याली भनिने मलयालम भाषि केरलाली सामाजिक संजालमा प्रसस्तै छन् र राजनैतिक टिकाटिप्पणी पनि राम्रै संख्या भेटिन्छन फरक शाब्दिक चयन र सामाजिक मर्यादा यहाँको विशेषता हुन्| दल र नेताका नाम भन्दापनि तिनका पालामा गरिएका बिकाश निर्वाण  कामले आलोचना र प्रसंशाका भागेदार बन्छन्| 


त्यसैलेपनि एक कार्यकाल काँग्रेसको भने अर्को कम्युनिष्ट गठबन्धनको हुनेगर्दछ| मल्याली हरेक पक्ष्यमा स्वतन्त्र छन्| उता बिहार हेरौ, नेता र दल जतिनै भ्रस्ट हुन् सरकार चलाएकै छन्, मत पाहेकै छन्| तुत्छ भाषा, अनैतिक कर्म, भ्रस्टाचार, नाताबाद र कृपाबाद यहाँको विशेषतानै हो, त्यसैले पनि बिहारी सामाजिक संजाल हेर्नु र बुझु लायकछैन प्राय| निर्वाचनमा नेतृत्व क्ष्यमता भन्दा जात र धर्मका बिज्ञापन हुने गर्नगर्छन र प्रथिमिक्तामा पर्ने पनि गर्छन जुन कुनै हिसाबमा स्वस्थपूर्ण छैन| कतै हामीपनि यतै त हिनीरहेका छैनौ, स्वतन्त्रत समाज सिर्जनाको नाममा एउटा उकुशमुकुश समाजको अवधारणालाई जोड दिदै| के बिग्रदो सामाजिक संरचना, बिकाश र मेलमिलापमा हाम्रो कुनै भूमिक छैन त? विचार गर्नुहोस्| 

 first published: 17th october, 2016